Zanim pojawiły się pieniądze – dług starszy niż moneta
Historia pierwszych długów jest niemal tak stara jak zorganizowane społeczeństwa. Dług nie powstał jako „zło”, lecz jako narzędzie zaufania, wymiany i przetrwania. Poniżej przedstawiamy pokrótce uporządkowaną - opowieść od prehistorii po starożytne cywilizacje.
Antropolodzy (m.in. David Graeber) wskazują, że dług istniał wcześniej niż pieniądze czy rynek. W społecznościach pierwotnych, które żyły w małych wspólnotach, gdzie nie istniała natychmiastowa wymiana („ja tobie – ty mnie”), relacje opierały się na pamięci zobowiązań - pomogłe
m ci dziś → ty pomożesz mi później. Nazywa się to długiem społecznym, a dług był w takim przypadku obietnicą przyszłej wzajemności i pomocy.
Pierwsze zapisy długów znaleziono wyryte w glinie na terenie dawnej Mezopotamii, datowane są one na ok. 3000 p.n.e. Najstarsze znane długi pochodzą z Sumeru czyli dzisiejszego Iraku.
Co mogło być przedmiotem długu? Wszystko to, co było cenne i zapewniało przeżycie: zboże (jęczmień), srebro (jako jednostka obrachunkowa), zwierzęta czy narzędzia.
Długi zapisywano na glinianych tabliczkach pismem klinowym, a pożyczek udzielały świątynie lub pałace. Rolnicy pożyczali ziarno „na przetrwanie” do kolejnych zbiorów co stanowiło tzw. dług egzystencjalny.
Początek problemów, czyli odsetki, pojawił się już w Mezopotamii. Według badaczy wynosiły one ok. 20% dla zboża i ok. 33% dla srebra. W czasie nieurodzaju dług bardzo szybko narastał, a skutkiem nieuregulowania zadłużenia mogła być utrata ziemi, niewola czy dziedziczenie długu przez dzieci.
To pierwszy moment, gdy dług stał się mechanizmem zniewolenia.