Zadłużenie Haiti wobec Francji – historyczny dług, który obciążał kraj przez pokolenia

Historia zadłużenia Haiti wobec Francji to jeden z najbardziej symbolicznych przykładów niesprawiedliwości w świecie finansów międzynarodowych. Pokazuje, jak decyzje polityczne i gospodarcze z XIX wieku mogą rzutować na rozwój całego państwa przez następne stulecia.

Tło historyczne – narodziny pierwszej republiki czarnoskórych obywateli

Haiti było niegdyś francuską kolonią znaną jako Saint-Domingue – najbogatszą w całych Karaibach. Produkowano tam cukier, kawę i bawełnę, a pracę wykonywali w nieludzkich warunkach afrykańscy niewolnicy.

W 1791 roku wybuchło powstanie niewolników, które przerodziło się w długotrwałą walkę o niepodległość. Po kilkunastu latach zmagań z wojskami francuskimi, hiszpańskimi i brytyjskimi, w 1804 roku Haiti ogłosiło niepodległość. Było pierwszym państwem w Nowym Świecie, które znosiło niewolnictwo i drugim – po Stanach Zjednoczonych – które wywalczyło wolność od europejskiej metropolii.

Narzucenie „odszkodowania” – początek długu

Francja jednak nie pogodziła się z utratą najbogatszej kolonii. W 1825 roku, pod groźbą militarnej interwencji, król Karol X wymusił na Haiti podpisanie układu:

• Haiti zobowiązało się zapłacić 150 milionów franków w złocie jako „odszkodowanie” za utracone plantacje i majątki francuskich kolonistów.
• Kwota ta odpowiadała wówczas wieloletnim dochodom całego kraju i była absolutnie nierealna do spłacenia.
• W zamian Francja zgodziła się uznać niepodległość Haiti.

W praktyce oznaczało to, że kraj, który wyzwolił się spod jarzma niewolnictwa, został zmuszony do zapłacenia byłym właścicielom niewolników.

Spłata długu i skutki gospodarcze

Aby uregulować „dług niepodległościowy”, Haiti musiało zaciągać kolejne pożyczki – głównie w bankach francuskich.

• Już w 1838 roku kwotę zredukowano do 90 milionów franków, ale i tak była ona gigantycznym ciężarem.
• Spłata rozciągnęła się na wiele dekad – ostatnie raty Haiti uregulowało dopiero w 1947 roku.
• W praktyce oznaczało to ponad 120 lat wypływu środków z kraju, który był jednym z najbiedniejszych w regionie.

Zadłużenie zahamowało rozwój infrastruktury, edukacji i administracji państwowej. Wiele badań wskazuje, że to właśnie „haracz” na rzecz Francji w dużej mierze odpowiada za długotrwałe zacofanie gospodarcze Haiti.

Dziedzictwo historycznego długu

Do dziś temat zadłużenia Haiti wobec Francji budzi ogromne emocje. Pojawiają się postulaty zwrotu lub przynajmniej symbolicznego zadośćuczynienia.

Niektórzy historycy i ekonomiści szacują, że wartość wypłaconych przez Haiti sum, uwzględniając inflację i utracone możliwości rozwoju, mogłaby dziś wynosić nawet kilkadziesiąt miliardów dolarów.

Podsumowanie

Historia długu Haiti wobec Francji jest wyjątkowym przykładem tego, jak „ekonomiczna kara” nałożona na młode państwo może wpłynąć na jego przyszłość na wiele pokoleń. To również lekcja dla współczesnych – że długi, które nie wynikają z naturalnych procesów gospodarczych, lecz z narzuconych decyzji politycznych, mogą stać się trwałą barierą dla rozwoju całych narodów.

Redaktor Janusz

dlugi.info